Działania niepożądane

Wracamy z apteki z przepisanym przez lekarza potrzebnym nam lekiem, siadamy w domu nad kawą i zaczynamy czytać ulotkę. Naszą uwagę przyciągają liczne działania uboczne, co każe nam zastanowić się, czy w ogóle warto ten lek zażywać i czy nie będzie to gorsze od naszej choroby.

Badania menedżerów marketingu pracujących w firmach farmaceutycznych produkujących leki wykazują, że najuważniej studiowaną przez pacjentów częścią ulotki (dołączonej do opakowania leku) są metody stosowania oraz możliwe działania niepożądane występujące w trakcie kuracji.

Co to są działania niepożądane?

Niepożądane działanie leku, niepożądana reakcja polekowa – każda szkodliwa i niezamierzona reakcja, która występuje po podaniu określonego leku w dawce terapeutycznej w celu profilaktyki, ustalenia rozpoznania lub leczenia, niezależnie od drogi podania, a także z błędnego stosowania i ze stosowania poza warunkami określonymi w pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu, w tym ze stosowania niezgodnego z przeznaczeniem i z nadużywania produktu leczniczego. Badaniem niepożądanych działań leków zajmuje się farmakosologia.

Działania niepożądane leków są bardzo różne i zależą od wielu czynników. W zasadzie nie istnieją leki całkowicie pozbawione tego typu działań. O przydatności leku w terapii konkretnego schorzenia decyduje bilans korzyści i strat wywoływanych przez ten lek. Istnienie działań niepożądanych leków jest jednym z głównych motorów przemysłu farmaceutycznego, napędzającym go do opracowywania nowych specyfików.

Niepożądane reakcje wynoszą od 3–25% przypadków zastosowania leku, z czego 0,01–0,1% (według danych amerykańskich nawet 0,32%) reakcje te mogą doprowadzić do zgonu. Są one przyczyną 5% wszystkich hospitalizacji i występują u 10–20% hospitalizowanych. W 1996 były czwartą co do częstości przyczyną zgonów w Stanach Zjednoczonych (ponad 100 000 zgonów).

źródło: wikipedia

Ulotką w Pacjenta

Znana zasada wynikająca z obserwacji zachowań pacjentów przez lekarzy mówi, że im więcej działań niepożądanych zawiera ulotka, tym z reguły bardziej pacjenci boją się zażywać dany preparat, a ci bardziej wrażliwi (żeby nie powiedzieć hipochondrycy), od razu odczuwają co najmniej kilka z wymienionych w ulotce dolegliwości. Tymczasem strach ma jak zawsze wielkie oczy, ponieważ nikt nigdy nie udowodnił, że każde z tych działań ubocznych wynikających ze stosowania danego leku musi wystąpić u wszystkich pacjentów. Gdy więc przeczytamy w ulotce, że w trakcie leczenia może pojawić się np. senność, zawroty głowy, nudności, wymioty, wstrząs anafilaktyczny lub jeszcze inne dolegliwości, to najczęściej w praktyce albo nie wystąpi żadne z nich, albo pojawi się jedno wyraźnie zaznaczone działanie uboczne, za to przeważnie w postaci łagodnej.

Jeżeli jednak jesteśmy alergikami i reagujemy silnie na różne substancje, niekoniecznie będące składnikami leków, wtedy przyjmując jakikolwiek medykament powinniśmy zachować szczególną ostrożność, ponieważ działania uboczne mogą być silne i szybko narastające w czasie (np. wspomniany wstrząs anafilaktyczny).

Jak widać, trzeba przeczytać ulotkę dołączoną do leku, ale nie należy popadać w skrajności – ani nie doszukiwać się u siebie wszystkich objawów niepożądanych, ani też ignorować treści ostrzeżeń i łykać dany lek niemalże jak cukierek, tylko dlatego, że na przykład jest dostępny bez recepty (czyli w potocznym i najczęściej w błędnym rozumieniu na pewno bezpieczny).

Nie ma cudownych leków

Wielu pacjentów pyta farmaceutów i lekarzy, czy istnieje lek lub grupa leków, które nie mają żadnych działań niepożądanych. Niestety, nie. Każdy lek – także ziołowy lub parafarmaceutyk – może wywołać działania uboczne, co w dużej mierze zależy nie tylko od wrażliwości osobniczej pacjenta, ale też od dawki i drogi podania leku.

Możemy ogólnie przyjąć, że leki podawane doustnie częściej będą wywoływać działania niepożądane związane z przewodem pokarmowym, takie jak bóle brzucha, biegunki czy też nudności, niż identyczne substancje lecznicze w postaci iniekcji (zastrzyków) lub na przykład w formie doodbytniczych czopków. Wynika to z odmiennego sposobu absorpcji i metabolizowania leku podanego dożylnie lub domięśniowo niż tego samego zażytego doustnie.

Poza tym objawy uboczne pojawiające się na początku stosowania leku mogą albo zmniejszyć się w trakcie przyzwyczajenia się organizmu do jego działania (tak często przemija lub słabnie w czasie początkowy, uboczny efekt senności u pacjentów stosujących leki przeciwalergiczne), albo też całkowicie zniknąć w momencie skorygowania dawki przez lekarza po kilku dniach leczenia (przykładowo zmniejszenie zawrotów głowy przy skorygowaniu dawki leków obniżających ciśnienie krwi).

Z drugiej strony, może jednak zdarzyć się też sytuacja odwrotna, to znaczy z powodu konieczności zwiększenia dawki leku (na przykład antybiotyku, z powodu narastającej na przestrzeni kilku lat oporności bakterii), następuje nasilenie działań niepożądanych, takich jak ból brzucha i nudności. W dodatku pacjent może wówczas mieć błędne wrażenie, że lekarz się pomylił, bo zapisał za dużą, nieopisaną w ulotce dawkę leku. Tymczasem oporność bakterii narasta często szybciej niż tempo aktualizacji ulotki przez producenta, który to – zgodnie z prawem – musi jedynie co najmniej raz na pięć lat zaktualizować dane na ulotce.

Po jednym i drugim tak samo boli brzuch

Reakcje uboczne kilku podobnych leków są często wspólne w obrębie grupy. Dzieje się tak, ponieważ zależą one od budowy chemicznej leku, zastosowanej dawki oraz od miejsca wchłaniania i metabolizowania farmaceutyku w organizmie.

I tak na przykład, antybiotyki doustne powodują często nadkażenia grzybicze u pacjentów oraz zaburzenia produkcji fizjologicznej naturalnej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego (dysbakteriozy), wyrażające się w postaci biegunek oraz bóli brzucha.

Jednak w zależności od miejsca metabolizowania leku w organizmie oraz od kumulacji substancji leczniczej w każdym z organów, poszczególny antybiotyk z konkretnej podgrupy będzie miał nieco inne skutki uboczne. Na przykład bezpośrednie działanie uboczne na nerki (nefrotoksyczność) jest cechą wspólną aminoglikozydów i polimyksyn.

Najbardziej szkodliwe dla wątroby są za to antybiotyki tetracyklinowe i nowobiocyna. Chloramfenikol oraz nowobiocyna działają także toksycznie na szpik kostny, czego nie można powiedzieć o innych lekach z tej grupy.

Z kolei największym ryzykiem spowodowania uczulenia i wywołania u chorego wstrząsu anafilaktycznego obarczona jest grupa penicylin i ich pochodnych, dlatego w tym wypadku przed podaniem pełnej dawki ważne jest wykonanie testu uczuleniowego.

Gdzie zgłosić działanie niepożądane leku lub jego efekty uboczne?

Portal dzialanianiepozadane.com powstał z myślą o wszystkich ludziach, którzy mogą i chcą się dzielić informacjami o stosowanej farmakoterapii. Dotychczas działania niepożądane zgłaszały osoby związane z medycyną (lekarze, farmaceuci, pielęgniarki), teraz może, a nawet powinien to zrobić każdy pacjent.


ZGŁOŚ DZIAŁANIE NIEPOŻĄDANE LEKU LUB SUPLEMENTU


Program dedykowany jest wszystkim ludziom, którzy stosują leki i chcieliby zgłosić działania niepożądane ich zażywania. To rozwiązanie dla wszystkich tych, dla których ważny jest los ogółu i każdej jednostki z osobna.

Zgłaszając działanie niepożądane możesz obserwować swój status zgłoszenia.

Przekazujesz zgłoszenie dotyczące działania niepożądanego

Zgłoszenie rejestrowane jest w naszej bazie

Przekazujemy informację do Podmiotu Odpowiedzialnego

Uzyskaj dostęp do Platformy!

Co zyskujesz?

Dbasz o bezpieczeństwo swoje i swoich bliskich.
A ponadto:

  • Przyczyniasz się w znacznym stopniu do codziennej ochrony życia i zdrowia dziecka, matki, brata…
  • Inwestujesz w jakość życia Twojej rodziny w przyszłości
  • Wyrażasz swoje oczekiwanie, aby producenci leków, suplementów diety i wyrobów medycznych nieustannie poszukiwali najbezpieczniejszych rozwiązań dla pacjentów
  • Otrzymujesz informację o wykrytych prawidłowościach, (jeśli się takie pojawią)
  • Otrzymujesz na swoja pocztę informacje o lekach specjalnego oznaczenia np. czarnym trójkątem
Reklamy